Մարդիկ սովորաբար թաքնվում են, երբ օրենք են խախտել կամ ցանկանում են խուսափել պատասխանատվությունից։ Սակայն քաղաքականապես անհանդուրժող հասարակություններում երբեմն ստիպված են թաքնվել նաև նրանք, ովքեր պարզապես այլ կարծիք ունեն։ Երբ քաղաքացին խուսափում է հանրահավաքից, փակ հանդիպումների է մասնակցում, սոցիալական ցանցերում ինքնագրաքննությամբ զբաղվում կամ զգուշանում է քաղաքական թեմաներով խոսելուց, դա միայն նրա անձնական վախը չէ։ Դա պետության ժողովրդավարական վիճակի մասին լուրջ ազդանշան է։ Իշխանությունները կարող են միջազգային հարթակներում խոսել խոսքի ազատության, ժողովրդավարական առաջընթացի և ազատ ընտրությունների մասին։ Սակայն ժողովրդավարությունը պետք է գնահատել ոչ միայն ընդունված օրենքներով ու պաշտոնական հաշվետվություններով, այլև հասարակ քաղաքացու առօրյա կյանքով։ Կարո՞ղ է նա բացահայտ քննադատել կառավարությանը՝ առանց աշխատանքը կորցնելու վախի։ Կարո՞ղ է մասնակցել ընդդիմադիր հավաքի և անվտանգ վերադառնալ տուն։ Կարո՞ղ է անդամակցել իր նախընտրած քաղաքական ուժին՝ առանց ոստիկանության ուշադրության կենտրոնում հայտնվելու կամ շրջապատի ճնշմանը ենթարկվելու։ Եթե այս հարցերի պատասխանները բացասական են, ապա խոսքի ազատությունն աստիճանաբար վերածվում է թղթի վրա գրված իրավունքի։ Քաղաքական ճնշումը միշտ չէ, որ արտահայտվում է բացահայտ ձերբակալությամբ։ Այն կարող է սկսվել հեռախոսազանգից, աշխատանքի վայրում արված զգուշացումից, սոցիալական ցանցերում ուղղված սպառնալիքից կամ ընտանիքի անդամների նկատմամբ գործադրված ազդեցությունից։ Երբեմն մարդկանց հասկացնում են, որ ընդդիմադիր գործունեությունը կարող է վնասել իրենց աշխատանքին, գործարար կապերին կամ հարազատների անվտանգությանը։ Իմ կյանքում նույնպես եղել է մի շրջան, երբ ստիպված էի թաքցնել քաղաքական գործունեությունս։ Խուսափում էի հրապարակային միջոցառումներից և «Հայրենիք» կուսակցության հանդիպումներին մասնակցում էի միայն փակ ձևաչափով։ Սակայն իմ պատմությունը բացառիկ չէ։ Հայաստանում բազմաթիվ մարդիկ իրենց քաղաքական դիրքորոշումը չեն արտահայտում՝ վախենալով հնարավոր հետևանքներից։ Իրական ժողովրդավարությունը սկսվում է այն պահին, երբ իշխանությունը պատրաստ է լսել նաև իր համար տհաճ խոսքը։ Քննադատությունը պետականության դեմ ուղղված գործողություն չէ։ Ընդդիմադիր կուսակցության անդամ լինելը հանցանք չէ։ Հանրահավաքին մասնակցելը քաղաքացու սահմանադրական իրավունքն է, ոչ թե նրա քաղաքական հուսալիությունը կասկածի տակ դնելու պատճառ։ Պետությունը պետք է ապահովի, որ իրավապահ մարմինները ծառայեն օրենքին, ոչ թե որևէ կուսակցության քաղաքական շահերին։ Ոստիկանությունը պետք է պաշտպանի խաղաղ հավաքի մասնակցին, պետական աշխատողը չպետք է հետապնդվի իր հայացքների համար, իսկ քաղաքական ընդդիմախոսը չպետք է ներկայացվի որպես երկրի թշնամի։ Ազատ հասարակությունում մարդը չպետք է ընտրություն կատարի իր անվտանգության և սեփական համոզմունքների միջև։ Քաղաքական բազմակարծությունը թուլություն չէ․ այն առողջ պետության անհրաժեշտ պայմանն է։ Հայաստանը չպետք է դառնա մի երկիր, որտեղ մարդիկ գոյատևելու համար ստիպված են անտեսանելի լինել։ Այն պետք է լինի հայրենիք, որտեղ յուրաքանչյուր քաղաքացի կարող է բացահայտ խոսել, մասնակցել քաղաքական կյանքին և չվախենալ, որ իր կարծիքի համար մի օր ստիպված կլինի թաքնվել սեփական երկրում։

Մարիամ Խուդոյան