ՄԱՐԻԱՄ ԽՈՒԴՈՅԱՆԻ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ԱՆԿՅՈՒՆԸ․ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԴԻՐՔՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ և ՀԵՂԻՆԱԿԱՅԻՆ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ։

Հետևեք հաջորդիվ՝ անկախ և հայամետ դիտարկումների համար։

Հեղինակ՝ Մարիամ Խուդոյան

«Օրենքի առաջ բոլորը հավասար են» սկզբունքը իրավական պետության հիմքն է։ Այն ամրագրված է Սահմանադրությամբ, միջազգային փաստաթղթերով և մշտապես հնչում է պետական պաշտոնյաների ելույթներում։ Սակայն օրենքով հռչակված հավասարությունը դեռևս չի նշանակում, որ այն իրականում գործում է յուրաքանչյուր քաղաքացու համար։ Հայաստանում արդարադատության նկատմամբ անվստահության հիմնական պատճառներից մեկը հասարակության շրջանում տարածված այն համոզմունքն է, որ քաղաքական, գործարար կամ անձնական կապերը կարող են ազդել իրավապահ մարմինների աշխատանքի վրա։ Շարքային քաղաքացին հաճախ ստիպված է լինում ամիսներով սպասել իր բողոքի քննությանը, մինչդեռ ազդեցիկ անձանց առնչվող հարցերը կարող են լուծվել բոլորովին այլ արագությամբ և մոտեցմամբ։ Իմ պատմությունը ևս սկսվեց այն հավատով, որ պետությունը պարտավոր է պաշտպանել բռնության ենթարկված քաղաքացուն։ Հորս կողմից բռնության ենթարկվելուց հետո դիմեցի իրավապահ մարմիններին։ Քրեական գործ հարուցվեց, սակայն հետագայում այն կարճվեց։ Իմ համոզմամբ՝ գործի նման ավարտի վրա ազդեցություն ունեցան հորս քաղաքական և գործարար կապերը։ Իրավապահ մարմինների հետ շփումների ընթացքում բազմիցս հնչել է Ազգային ժողովի պատգամավոր Խաչատուր Սուքիասյանի անունը, որին հանրությունը ճանաչում է նաև «Գռզո» մականունով։ Ինձ հետ խոսող պաշտոնյաներից մեկը հատուկ ընդգծում էր պատգամավորի հետ ունեցած իր մտերմությունը։ Նման հայտարարությունը չի կարող սովորական կամ աննշան համարվել, հատկապես երբ այն հնչում է քննության շրջանակում օգնություն ակնկալող տուժողի ներկայությամբ։ Իրավաչափ հարց է առաջանում․ ինչո՞ւ պետք է քննիչը կամ այլ պաշտոնյա տուժողին տեղեկացնի, որ ազդեցիկ պատգամավորի ընկերն է։ Ի՞նչ նշանակություն կարող է ունենալ այդ անձնական կապը գործի քննության համար։ Արդյո՞ք դա պարզապես տեղեկություն է, թե՞ տուժողին ուղղված ակնարկ, որ դիմացինը պաշտպանված է, իսկ պայքարն՝ անիմաստ։ Խնդիրը որևէ մեկ անձի շուրջ չի սահմանափակվում։ Հայաստանում տարիներ շարունակ քննարկվում է խոշոր գործարարների և քաղաքական իշխանության փոխհարաբերությունը։ Տարբեր իշխանություններ խոստացել են տարանջատել բիզնեսը քաղաքականությունից, վերացնել արտոնյալների համակարգը և ապահովել հավասար մրցակցություն։ Սակայն հասարակության մեջ շարունակում են հարցեր առաջանալ այն գործարարների վերաբերյալ, որոնք միաժամանակ ունեն տնտեսական մեծ հնարավորություններ, քաղաքական կարգավիճակ և իշխանական շրջանակների հետ սերտ հարաբերություններ։ Առանձնապես վտանգավոր է, երբ կապերի ենթադրյալ ազդեցության պատճառով անպաշտպան են մնում ընտանեկան բռնության զոհերը։ Նման դեպքերում պետության անգործությունը կարող է բռնարարին տալ անպատժելիության զգացում, իսկ տուժողին համոզել, որ օգնություն խնդրելն անիմաստ է։ Արդյունքում բազմաթիվ կանայք կարող են նախընտրել լռել՝ վախենալով, որ համակարգը ոչ միայն չի պաշտպանի իրենց, այլև կարող է ավելի խոցելի դարձնել։ Պետական մարմինները պարտավոր են քննության յուրաքանչյուր փուլում բացառել շահերի բախումը։ Եթե քննիչը, դատախազը կամ ոստիկանության աշխատակիցն անձնական հարաբերություններ ունի գործով հետաքրքրված ազդեցիկ անձի հետ, այդ հանգամանքը պետք է բացահայտվի, և անհրաժեշտության դեպքում տվյալ պաշտոնյան պետք է հեռացվի վարույթից։ Այս մեխանիզմները նախատեսված են ոչ միայն արդար քննություն ապահովելու, այլև հնարավոր միջամտության վերաբերյալ կասկածները կանխելու համար։ Արդարադատությունը չի կարող արտոնություն լինել միայն նրանց համար, ովքեր ազդեցիկ ծանոթներ չունեն կամ չեն հակադրվում իշխանությանը։ Այն յուրաքանչյուր քաղաքացու անօտարելի իրավունքն է։ Ես ուզում եմ տեսնել Հայաստան, որտեղ իրավապահը չի հարցնում՝ «ո՞ւմ մարդն ես», չի հիշատակում իր ազդեցիկ ընկերներին և չի գնահատում կողմերի քաղաքական դիրքը։ Նա պետք է ընդամենը հարցնի՝ «Ի՞նչ է պատահել, և ի՞նչ են ապացուցում փաստերը»։ Միայն այդպիսի համակարգում քաղաքացին կարող է վստահ լինել, որ իր իրավունքն ավելի թույլ չէ, քան ուրիշի կապերը։